Η 19η Μαΐου αποτελεί ημέρα βαθιάς ιστορικής μνήμης για τον Ελληνισμό και ιδιαίτερα για τον Ποντιακό Ελληνισμό, καθώς είναι αφιερωμένη στη μνήμη των εκατοντάδων χιλιάδων θυμάτων της Γενοκτονίας που διαπράχθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα στις περιοχές του Πόντου, στη βόρεια Μικρά Ασία.
Οι Έλληνες του Πόντου, με παρουσία αιώνων στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας, διατήρησαν ζωντανή την ελληνική γλώσσα, την ορθόδοξη πίστη και την πολιτιστική τους ταυτότητα ακόμη και μετά την Άλωση της Τραπεζούντας το 1461. Παρά τις δυσκολίες και την απομόνωση από τον εθνικό κορμό, ανέπτυξαν ισχυρή οικονομική, πνευματική και κοινωνική δραστηριότητα, δημιουργώντας σχολεία, εκκλησίες, εφημερίδες, συλλόγους και σημαντικά πολιτιστικά ιδρύματα.
Η κατάσταση άλλαξε δραματικά στις αρχές του 20ού αιώνα, ιδιαίτερα μετά την άνοδο των Νεότουρκων και αργότερα με την επικράτηση του κεμαλικού κινήματος. Οι διώξεις, οι εκτοπισμοί, τα τάγματα εργασίας, οι πορείες θανάτου και οι μαζικές σφαγές σημάδεψαν μία από τις πιο τραγικές σελίδες της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Η 19η Μαΐου 1919, ημέρα κατά την οποία ο Μουσταφά Κεμάλ αποβιβάστηκε στη Σαμψούντα, θεωρείται η έναρξη της πιο βίαιης φάσης των διωγμών και έχει καθιερωθεί από την ελληνική Βουλή ως επίσημη Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου.
Ιστορικές εκτιμήσεις ανεβάζουν τον αριθμό των θυμάτων σε περισσότερους από 350.000 Ποντίους, ενώ χιλιάδες ακόμη αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις πατρογονικές τους εστίες και να καταφύγουν ως πρόσφυγες στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες.
Παρά το πέρασμα των δεκαετιών, η μνήμη της Γενοκτονίας παραμένει ζωντανή μέσα από τις αφηγήσεις των προσφύγων και των απογόνων τους, αλλά και μέσα από τις προσπάθειες διεθνούς αναγνώρισης των γεγονότων. Η Ελλάδα έχει αναγνωρίσει επίσημα τη Γενοκτονία από το 1994, ενώ αναγνωρίσεις έχουν υπάρξει και από άλλα κράτη και διεθνείς οργανισμούς.
Στο Τορόντο, οι εκδηλώσεις μνήμης για το 2026 διοργανώνονται από την Αδελφότητα Ποντίων Τορόντο “Παναγία Σουμελά” στον Ιερό Ναό Αγίου Δημητρίου, ενώ θα ακολουθήσει τρισάγιο και κατάθεση στεφάνων στο Ποντιακό Μνημείο. Οι εκδηλώσεις θα ολοκληρωθούν με ειδική εκδήλωση και ομιλία του Δρος Παναγιώτη Σταυριανίδη με θέμα τη Μικρασιατική Καταστροφή, τη Γενοκτονία και τον αγώνα επιβίωσης του Ελληνισμού.
