Πατήστε παρακάτω να ακούσετε το άρθρο (GR)
Click below to listen to the article (EN)
Ψηφίστηκε κατά πλειοψηφία από τη Βουλή το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης που αλλάζει ριζικά το κληρονομικό δίκαιο της χώρας, βάζοντας τέλος σε ένα πλαίσιο που παρέμενε ουσιαστικά αμετάβλητο εδώ και οκτώ δεκαετίες. Η κυβέρνηση κάνει λόγο για μία συνολική μεταρρύθμιση που προσαρμόζει το δίκαιο στις σύγχρονες κοινωνικές και οικογενειακές συνθήκες, με στόχο μεγαλύτερη ασφάλεια, ταχύτερες διαδικασίες και ενίσχυση της προστασίας των πολιτών.
Ο υπουργός Δικαιοσύνης, Γιώργος Φλωρίδης, και ο υφυπουργός Γιάννης Μπούγας υποστήριξαν στη Βουλή ότι οι νέες ρυθμίσεις εκσυγχρονίζουν ένα απαρχαιωμένο σύστημα και αντιμετωπίζουν παθογένειες που προκαλούσαν επί χρόνια δικαστικές διαμάχες και ανασφάλεια στους πολίτες.
Ο νέος νόμος αναμένεται να τεθεί σε ισχύ από τον ερχόμενο Σεπτέμβριο, με την έναρξη του νέου δικαστικού έτους.
Τι αλλάζει στις διαθήκες
Σημαντικές αλλαγές επέρχονται στον τρόπο σύνταξης των διαθηκών. Απλοποιείται η διαδικασία για τις δημόσιες διαθήκες, ενώ μειώνεται ο αριθμός των απαιτούμενων μαρτύρων στις μυστικές διαθήκες. Παράλληλα, προβλέπονται ειδικές διαδικασίες για άτομα με σοβαρές δυσκολίες λόγου, καθώς και ενιαίος τύπος διαθήκης για έκτακτες περιστάσεις.
Οι ιδιόγραφες διαθήκες διατηρούνται, αλλά πλέον θα υπόκεινται σε αυστηρότερους ελέγχους. Θα έχουν περιορισμένη χρονική ισχύ ενός έτους από τη σύνταξή τους, ενώ στις περιπτώσεις που μεσολαβεί μεγάλο χρονικό διάστημα μέχρι την εμφάνισή τους, θα απαιτείται έλεγχος από συμβολαιογράφο και μάρτυρες, ώστε να μειωθούν τα φαινόμενα πλαστογραφίας και αμφισβητήσεων.
Μία ακόμη σημαντική αλλαγή είναι ότι δικαίωμα σύνταξης διαθήκης αποκτούν πλέον και άτομα που έχουν συμπληρώσει το 16ο έτος της ηλικίας τους. Ταυτόχρονα, απαγορεύεται η σύνταξη διαθήκης υπέρ προσώπων που εργάζονται ή διοικούν νοσοκομεία, γηροκομεία και άλλες δομές περίθαλψης, όταν ο διαθέτης φιλοξενείται ή νοσηλεύεται σε αυτές.
Ενισχύονται τα δικαιώματα συζύγων και συντρόφων
Με το νέο πλαίσιο αλλάζει και η εξ αδιαθέτου διαδοχή, δηλαδή ο τρόπος με τον οποίο μοιράζεται η περιουσία όταν δεν υπάρχει διαθήκη.
Η κληρονομική μερίδα του συζύγου αυξάνεται στο ένα τρίτο όταν υπάρχει ένα παιδί, ενώ διατηρείται στο ένα τέταρτο όταν υπάρχουν περισσότερα παιδιά. Σε περίπτωση που ο θανών δεν έχει απογόνους, ο επιζών σύζυγος προηγείται πλέον στην κληρονομική διαδοχή έναντι γονέων και άλλων συγγενών.
Ανάλογες προβλέψεις ισχύουν και για τα σύμφωνα συμβίωσης, ενώ για πρώτη φορά παρέχεται πλήρες κληρονομικό δικαίωμα και σε συντρόφους εκτός γάμου, εφόσον η σχέση διαρκεί πάνω από τρία χρόνια και δεν υπάρχουν στενότεροι συγγενείς. Ωστόσο, ο επιζών σύντροφος θα πρέπει να υποβάλει αίτηση μέσα σε τέσσερις μήνες από τον θάνατο, διαφορετικά η περιουσία θα περιέρχεται στο Δημόσιο.
Θεσπίζονται κληρονομικές συμβάσεις
Για πρώτη φορά εισάγεται στην ελληνική νομοθεσία ο θεσμός της κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου. Η συμφωνία θα συντάσσεται υποχρεωτικά ενώπιον συμβολαιογράφου με αυτοπρόσωπη παρουσία των εμπλεκομένων.
Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα σε έναν μελλοντικό κληρονόμο να παραιτηθεί εκ των προτέρων από τα κληρονομικά του δικαιώματα μέσω ειδικής σύμβασης.
Αλλαγές στη νόμιμη μοίρα και στα χρέη
Το νομοσχέδιο αλλάζει και τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζεται η νόμιμη μοίρα των κληρονόμων. Οι δικαιούχοι δεν αποκτούν πλέον αυτομάτως εξ αδιαιρέτου συγκυριότητα στα ακίνητα της κληρονομιάς, αλλά θα μπορούν να λαμβάνουν μέρος της αξίας τους σε χρήμα.
Επιπλέον, προβλέπεται ότι ο κληρονόμος δεν θα επιβαρύνεται με την προσωπική του περιουσία για χρέη της κληρονομιάς, εκτός εάν επιλέξει ο ίδιος να αναλάβει ελεύθερη διαχείριση της περιουσίας ή συντρέχουν ειδικές περιπτώσεις.
Νέο σύστημα για την εκκαθάριση κληρονομιών
Αλλαγές έρχονται και στον διορισμό εκκαθαριστών κληρονομιάς. Εκκαθαριστής θα μπορεί να ορίζεται μόνο δικηγόρος εγγεγραμμένος σε ειδικό κατάλογο του αρμόδιου δικαστηρίου, ενώ αποκλείονται οι ίδιοι οι κληρονόμοι και πρόσωπα που αναφέρονται στη διαθήκη.
Αντιδράσεις για την τροπολογία περί πολιτικών προσώπων
Έντονες αντιδράσεις προκάλεσε τροπολογία που ενσωματώθηκε στο ίδιο νομοσχέδιο και αφορά την ταχύτερη εκδίκαση υποθέσεων πολιτικών προσώπων.
Η διάταξη προβλέπει επιτάχυνση των διαδικασιών για αδικήματα βουλευτών, τόσο σε επίπεδο πλημμελημάτων όσο και κακουργημάτων, με αυστηρά χρονικά όρια για ανάκριση και εκδίκαση.
Η επικεφαλής της Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, Λάουρα Κοβέσι, φέρεται να εξέφρασε επιφυλάξεις και ανησυχίες προς την ελληνική κυβέρνηση, υποστηρίζοντας ότι η διάταξη ενδέχεται να δημιουργεί ζητήματα συμβατότητας με το ευρωπαϊκό πλαίσιο λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας.
Από την πλευρά του, το υπουργείο Δικαιοσύνης απάντησε ότι οι αρμοδιότητες των εντεταλμένων Ευρωπαίων εισαγγελέων παραμένουν ανέπαφες και ότι η νομοτεχνική βελτίωση δεν περιορίζει τις ανακριτικές τους εξουσίες.
