Την εικόνα ενός κόσμου που απομακρύνεται από τις ισορροπίες της μεταπολεμικής περιόδου και αναζητεί ακόμη τους νέους κανόνες λειτουργίας του παρουσίασε ο Υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, μιλώντας στο Munk School of Global Affairs and Public Policy του University of Toronto.
Στην ομιλία του, με θέμα «The Rise of a New Geopolitical Era», ο Έλληνας Υπουργός Εξωτερικών περιέγραψε μια περίοδο κατά την οποία οι ένοπλες συγκρούσεις πολλαπλασιάζονται, οι παραδοσιακοί διεθνείς θεσμοί δυσκολεύονται να ανταποκριθούν και η ισχύς αποκτά ολοένα μεγαλύτερο βάρος έναντι των κανόνων που διαμόρφωσαν τη διεθνή τάξη μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
«Παρατηρούμε μια πλήρη υποχώρηση του Διεθνούς Δικαίου και της πολυμέρειας», ανέφερε, υποστηρίζοντας ότι η διεθνής αρχιτεκτονική ασφάλειας που βασίστηκε σε κανόνες βρίσκεται σήμερα υπό έντονη πίεση. Κατά την εκτίμησή του, δεν πρόκειται απλώς για ακόμη μία περίοδο διεθνών αναταράξεων, αλλά για τη συσσώρευση διαφορετικών κρίσεων που εκδηλώνονται ταυτόχρονα και αλληλοεπηρεάζονται.
Οι συνέπειες, όπως σημείωσε, δεν σταματούν πλέον στα σύνορα των χωρών όπου ξεσπούν οι κρίσεις. Πόλεμοι και περιφερειακές εντάσεις επηρεάζουν την ενέργεια, την επισιτιστική ασφάλεια και τις τιμές σε ολόκληρο τον κόσμο. Στην ίδια κατηγορία ενέταξε και τη λειψυδρία, την οποία παρουσίασε ως μία από τις σοβαρότερες προκλήσεις για τις επόμενες γενιές.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη Αλλάζει και την Πολιτική
Σημαντικό μέρος της ομιλίας αφιερώθηκε στην Τεχνητή Νοημοσύνη και στον τρόπο με τον οποίο η τεχνολογία μεταβάλλει όχι μόνο την οικονομία αλλά και την πολιτική ζωή. Ο Γιώργος Γεραπετρίτης συνέδεσε την εξάπλωσή της με τις εκλογικές αναμετρήσεις και με τις αλλαγές στον τρόπο παραγωγής και διακίνησης της πληροφορίας.
Στάθηκε ιδιαίτερα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στο πρόβλημα της επαλήθευσης των πληροφοριών. Επικαλούμενος στοιχεία που, όπως είπε, είχε διαβάσει σε πρόσφατη ευρωπαϊκή έρευνα, ανέφερε ότι μεγάλο μέρος των χρηστών δεν ελέγχει την αξιοπιστία όσων διαβάζει. Για την Ελλάδα υποστήριξε ότι το ποσοστό επαλήθευσης είναι ακόμη χαμηλότερο. Κατά τον ίδιο, ο συνδυασμός της Τεχνητής Νοημοσύνης, της ταχύτητας της πληροφορίας και των γεωπολιτικών ανατροπών δημιουργεί ένα ιδιαίτερα δύσκολο περιβάλλον.
Η Κρίση του ΟΗΕ και το «Παράδοξο του Βέτο»
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στη δυνατότητα του ΟΗΕ να ανταποκριθεί στις σημερινές διεθνείς συγκρούσεις. Λίγο πριν μεταβεί στη Νέα Υόρκη για την Εβδομάδα Υψηλού Επιπέδου της Γενικής Συνέλευσης, ο Γεραπετρίτης υποστήριξε ότι τα Ηνωμένα Έθνη βρίσκονται σε δύσκολη κατάσταση, αποδίδοντας σημαντικό μέρος της αδυναμίας λήψης αποφάσεων στις υφιστάμενες δομές και στο δικαίωμα βέτο των μόνιμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Μίλησε για το «παράδοξο του βέτο», επισημαίνοντας ότι στο Συμβούλιο Ασφαλείας λειτουργεί ως ισχυρό εργαλείο των μεγάλων δυνάμεων, ενώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση η απαίτηση ομοφωνίας μπορεί να προστατεύσει τα μικρότερα κράτη απέναντι στους ισχυρότερους εταίρους τους. Και στις δύο περιπτώσεις, ωστόσο, όπως υποστήριξε, μπορεί να οδηγήσει σε αδράνεια και αδυναμία λήψης αποφάσεων.
Το ερώτημα που έθεσε είναι εάν η σημερινή επικράτηση της ισχύος αποτελεί μια μεταβατική φάση ή εάν εξελίσσεται σε μόνιμο χαρακτηριστικό των διεθνών σχέσεων. Η δική του εκτίμηση ήταν ότι ο κόσμος εξακολουθεί να αναζητεί τον προσανατολισμό του, χωρίς να διαθέτει ακόμη αποτελεσματικά εργαλεία για να αντιμετωπίσει αυτή τη μετάβαση.
Ο Καναδάς στις Νέες Διεθνείς Συμμαχίες
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το καναδικό ακροατήριο είχε η αναφορά του Γιώργου Γεραπετρίτη στη θέση του Καναδά μέσα στις νέες διεθνείς ισορροπίες.
Υποστήριξε ότι η γεωγραφία χάνει σταδιακά τον παραδοσιακό της ρόλο στη διαμόρφωση των συμμαχιών και αναφέρθηκε σε μια ευρύτερη «Europe plus», με τον Καναδά να προσεγγίζει περισσότερο την Ευρώπη.
Προς το τέλος της ομιλίας επανήλθε στον Καναδά, αναφερόμενος στις προσπάθειές του να ενισχύσει τις σχέσεις με την Ευρώπη, αλλά και να αναπτύξει νέες συνέργειες με την Ινδία και την Αφρική. Κατά τον Γεραπετρίτη, η τάση αυτή εντάσσεται στην ευρύτερη αναζήτηση νέων διεθνών συνεργασιών που υπερβαίνουν τα παραδοσιακά γεωγραφικά σχήματα.
Στο ίδιο πλαίσιο έθεσε το ζήτημα της στρατηγικής αυτονομίας και της αύξησης των αμυντικών δαπανών. Αναφέρθηκε στην «παγίδα του Θουκυδίδη», περιγράφοντας τον κίνδυνο που δημιουργείται από τον ανταγωνισμό μεταξύ μιας ανερχόμενης και μιας ήδη κυρίαρχης δύναμης και τις πιέσεις που ένας τέτοιος ανταγωνισμός μπορεί να προκαλέσει για νέους εξοπλισμούς.
Το ερώτημα που άφησε ανοιχτό από το Τορόντο ήταν εάν η μεταπολεμική διεθνής αρχιτεκτονική μπορεί να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες ή εάν ο κόσμος οδηγείται σε ένα διαφορετικό σύστημα συμμαχιών και ισορροπιών. Μέχρι να βρεθούν αποτελεσματικότεροι διεθνείς μηχανισμοί, η προειδοποίησή του ήταν σαφής. «Η ισχύς θα επικρατεί έναντι των αρχών».
