Σε κομβικό πεδίο γεωπολιτικού ανταγωνισμού εξελίσσεται η Αρκτική, με τη Γροιλανδία να μετατρέπεται σε στρατηγικό σημείο αναφοράς για το ΝΑΤΟ, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τις μεγάλες δυνάμεις του πλανήτη. Οι πρόσφατες δηλώσεις του γενικού γραμματέα της Συμμαχίας, Μαρκ Ρούτε, και του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στο περιθώριο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός επιβεβαιώνουν ότι η περιοχή περνά σε μια νέα εποχή στρατιωτικών, οικονομικών και πολιτικών ανακατατάξεων.
Ο Ρούτε έκανε λόγο για ένα «πλαίσιο συμφωνίας» που προβλέπει ενίσχυση της ασφάλειας σε ολόκληρη την Αρκτική, με τα πρώτα βήματα να αναμένονται ήδη από φέτος και με ορίζοντα εφαρμογής τις αρχές του 2026. Όπως σημείωσε, το ΝΑΤΟ εξετάζει συλλογικές λύσεις, στις οποίες θα συμμετέχουν ακόμη και χώρες που δεν διαθέτουν εδάφη στην περιοχή, καθώς οι απειλές θεωρούνται πλέον κοινές για όλους τους συμμάχους.
Στο επίκεντρο των ανησυχιών βρίσκονται η αυξανόμενη παρουσία της Ρωσίας και της Κίνας, τόσο σε στρατιωτικό όσο και σε οικονομικό επίπεδο. Σύμφωνα με τον Ρούτε, στόχος της Συμμαχίας είναι να αποτραπεί κάθε προσπάθεια διείσδυσης στις κρίσιμες υποδομές και στους φυσικούς πόρους της περιοχής.
Αμερικανικές βάσεις και σπάνιες γαίες
Ο Ντόναλντ Τραμπ, από την πλευρά του, έδωσε έμφαση στον «Χρυσό Θόλο» (Golden Dome), το νέο αμυντικό σύστημα αντιπυραυλικής προστασίας που σχεδιάζουν οι ΗΠΑ σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς συμμάχους. Σύμφωνα με όσα δήλωσε, η Γροιλανδία θεωρείται κομβικής σημασίας για την ανάπτυξη αυτού του συστήματος, αλλά και για την εξόρυξη σπάνιων γαιών και στρατηγικών ορυκτών.
Δημοσιεύματα στον διεθνή Τύπο κάνουν λόγο για ένα σχέδιο τύπου «Κύπρου – Ηνωμένου Βασιλείου», σύμφωνα με το οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αποκτήσουν τον έλεγχο συγκεκριμένων περιοχών της Γροιλανδίας ως κυρίαρχες στρατιωτικές ζώνες, χωρίς να προχωρήσουν σε επίσημη προσάρτηση. Ένα τέτοιο μοντέλο θα επέτρεπε στην Ουάσινγκτον να αναπτύσσει βάσεις, να διεξάγει επιχειρήσεις πληροφοριών και να έχει πλήρη ελευθερία κινήσεων σε αέρα, ξηρά και θάλασσα.
Θεωρητικά, το πλαίσιο αυτό θα μπορούσε να διευκολύνει και την πρόσβαση σε περιοχές πλούσιες σε ορυκτό πλούτο, χωρίς γραφειοκρατικά εμπόδια, ενισχύοντας την ενεργειακή και τεχνολογική αυτονομία των ΗΠΑ.
Ευρωπαϊκές επιφυλάξεις
Παρά τις διαβεβαιώσεις του ΝΑΤΟ ότι δεν τίθεται θέμα κυριαρχίας, η Δανία έχει ξεκαθαρίσει ότι κανείς δεν μπορεί να διαπραγματεύεται εξ ονόματός της ή εξ ονόματος της Γροιλανδίας. Παράλληλα, πληροφορίες αναφέρουν ότι ΗΠΑ και Δανία εξετάζουν το ενδεχόμενο αναθεώρησης της αμυντικής τους συμφωνίας του 1951, γεγονός που αποκαλύπτει ότι οι διαπραγματεύσεις βρίσκονται σε κρίσιμη φάση.
Ο ίδιος ο Ρούτε εμφανίζεται προσεκτικός, τονίζοντας ότι απομένει «πολλή δουλειά» πριν υπάρξει μια ολοκληρωμένη συμφωνία. Όπως είπε, το βάρος των συζητήσεων επικεντρώνεται στο πώς το ΝΑΤΟ μπορεί συλλογικά να προστατεύσει ολόκληρη την Αρκτική και όχι σε αλλαγές συνόρων ή καθεστώτων.
Η υπαναχώρηση του Τραμπ από τις απειλές χρήσης στρατιωτικής βίας για την απόκτηση της Γροιλανδίας φαίνεται να αποκλιμακώνει προσωρινά τις εντάσεις στους κόλπους της Συμμαχίας. Ωστόσο, η επιμονή του ότι η περιοχή είναι ζωτικής σημασίας για την εθνική και διεθνή ασφάλεια δείχνει πως το ζήτημα δεν πρόκειται να κλείσει σύντομα.
Η Αρκτική δεν είναι πλέον μια απομακρυσμένη, παγωμένη ζώνη χαμηλού ενδιαφέροντος. Με την κλιματική αλλαγή να ανοίγει νέους θαλάσσιους διαδρόμους και να αποκαλύπτει ανεκμετάλλευτους πόρους, μετατρέπεται σε πεδίο σκληρού ανταγωνισμού. Και η Γροιλανδία, άλλοτε στο περιθώριο της παγκόσμιας πολιτικής, βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο μιας νέας γεωστρατηγικής πραγματικότητας.
