9 Φεβρουαρίου, Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας
Η 9η Φεβρουαρίου δεν είναι απλώς μια επετειακή ημερομηνία. Είναι η ημέρα κατά την οποία η ελληνική γλώσσα τιμάται παγκοσμίως και πλέον θεσμικά ως φορέας πολιτισμού, σκέψης και δημοκρατίας. Η καθιέρωση της Παγκόσμιας Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας από την UNESCO αποτέλεσε την κορύφωση μιας μακράς προσπάθειας της ελληνικής πολιτείας και της επιστημονικής κοινότητας να αναδειχθεί όχι ο αριθμός των ομιλητών, αλλά η ποιότητα και η ιστορική βαρύτητα της γλώσσας.
Από τον Όμηρο στη σύγχρονη Δύση
Στην έδρα της UNESCO στο Παρίσι, σε μια τελετή υψηλού συμβολισμού, η ελληνική γλώσσα παρουσιάστηκε ως ζωντανή απόδειξη πολιτισμικής συνέχειας. Όπως τόνισε η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη: «Η ελληνική γλώσσα, στη μεγάλη ιστορική της διαδρομή τεσσάρων χιλιετιών, είναι το όχημα στο οποίο αναπτύχθηκε ο ελληνικός και ο δυτικός πολιτισμός».
Η απόφαση της UNESCO υπήρξε ομόφωνη. Ο Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον οργανισμό, Γιώργος Κουμουτσάκος, χαρακτήρισε τη γλώσσα «αστείρευτο ταμιευτήριο εννοιών», επισημαίνοντας ότι όροι όπως «δημοκρατία», «φιλοσοφία», «ιδέα», «ήθος» και «διάλογος» αποτελούν δομικά στοιχεία του παγκόσμιου λεξιλογίου.
Η γλώσσα ως ταυτότητα και ευθύνη
Στην εκδήλωση της Αθήνας, στην Εθνική Βιβλιοθήκη, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας υπογράμμισε: «Η γλώσσα τελικά είναι ταυτότητα. Η ελληνική γλώσσα σηματοδοτεί και νοηματοδοτεί το συλλογικό “είναι”».
Και πρόσθεσε μια φράση που συζητήθηκε ιδιαίτερα: «Δεν είναι η ελληνική μια από τις 2.700 περίπου γλώσσες του κόσμου, είναι η μόνη ευρωπαϊκή και ινδοευρωπαϊκή γλώσσα που μιλιέται αδιάκοπα σαράντα αιώνες».
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η αναφορά του στη σύγχρονη τεχνητή νοημοσύνη: «Αν η νοημοσύνη αναδύεται μέσα από τη γλώσσα, τότε η βαθύτερη μελέτη της αρχαίας ελληνικής ενδεχομένως να οδηγήσει σε ακόμη ισχυρότερες μορφές αναδυόμενης νοημοσύνης».
Ο Υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης χαρακτήρισε την ελληνική «μεγάλο διπλωματικό όχημα ήπιας ισχύος», ανακοινώνοντας πρόγραμμα για την ανάπτυξη της διδασκαλίας της στο εξωτερικό, όχι μόνο για τα ελληνόπουλα της διασποράς αλλά «για όλα τα παιδιά του κόσμου».
Από την πλευρά του, ο γλωσσολόγος Γιώργος Μπαμπινιώτης επεσήμανε: «Η ελληνική γλώσσα είναι γλώσσα του Πολιτισμού που σφράγισε τον δυτικό πολιτισμό».
Και συμπλήρωσε με νόημα: «Εκθέτοντας τη γλώσσα, εκθέτουμε τον τρόπο σκέψης μας».
Η συζήτηση άγγιξε και το ζήτημα της λεξιπενίας στη σύγχρονη εποχή, καθώς και τον ρόλο της τεχνολογίας που, αν και διευκολύνει την επικοινωνία, ενίοτε υποβαθμίζει τον στοχασμό.
Η πολιτική διάσταση της γλώσσας
Ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης χαρακτήρισε τη στήριξη της ελληνικής «εθνική προτεραιότητα», επισημαίνοντας ότι: «Η ελληνική γλώσσα γίνεται διαχρονικό, πολύτιμο ανταλλακτήριο ιδεών. Για όλα υπάρχει μια λέξη ελληνική».
Κλείνοντας, επικαλέστηκε τον Νίκος Καζαντζάκης: «Είναι μεγάλη, είναι μαγική η δύναμη μιας λέξης. Με αυτή μπορούμε να σώσουμε και να σωθούμε».
Μια γλώσσα «έφηβος» 3.000 ετών
Στο Παρίσι, ο Γιώργος Κουμουτσάκος περιέγραψε την ελληνική ως «έφηβο 3.000 ετών», μια γλώσσα που δεν έπαψε ποτέ να εξελίσσεται χωρίς να χάνει τη μνήμη της. Η επιλογή της 9ης Φεβρουαρίου, ημέρας μνήμης του Διονύσιος Σολωμός, υπογραμμίζει ακριβώς αυτή τη συνέχεια, από τα ομηρικά έπη έως τη σύγχρονη ποίηση.
Η ιστορικότητα της Παγκόσμιας Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας δεν περιορίζεται σε μια διπλωματική επιτυχία. Αποτελεί υπενθύμιση ότι η γλώσσα δεν είναι απλώς εργαλείο επικοινωνίας, αλλά κιβωτός μνήμης, αξιών και τρόπου σκέψης. Σε έναν κόσμο ταχύτητας και συντομογραφιών, η ελληνική γλώσσα καλείται να λειτουργήσει ως χώρος μέτρου, διαλόγου και σύνθεσης.
Ίσως τελικά το βαθύτερο μήνυμα της ημέρας να συνοψίζεται σε μια απλή προτροπή που ακούστηκε στην Αθήνα, “Αν θέλουμε να γίνουμε καλύτεροι πολίτες, ας μάθουμε καλύτερα τη γλώσσα μας”.
