Ο χρυσός θεωρείται εδώ και αιώνες το ασφαλέστερο καταφύγιο στις δύσκολες εποχές. Σήμερα όμως το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται μόνο στο πόσο χρυσό αγοράζουν οι κεντρικές τράπεζες, αλλά και στο από πού τον παίρνουν και πού επιλέγουν να τον κρατούν.
Η Ολλανδία είναι η πιο πρόσφατη ευρωπαϊκή χώρα που περιόρισε σημαντικά τα αποθέματά της στις Ηνωμένες Πολιτείες. Δεν είναι όμως η πρώτη. Η Γαλλία έχει επίσης απομακρύνει σημαντικές ποσότητες από τη Νέα Υόρκη, ενώ η Γερμανία είχε ήδη επαναπατρίσει εκατοντάδες τόνους. Και σε Γερμανία και Ιταλία η συζήτηση για τον χρυσό που παραμένει σε αμερικανικό έδαφος έχει επιστρέψει.
Οι επίσημες εξηγήσεις διαφέρουν. Τεχνικοί λόγοι, καλύτερη διασπορά των αποθεμάτων, μεγαλύτερη ρευστότητα, προετοιμασία για κρίσεις. Η ολλανδική κεντρική τράπεζα, πάντως, χρησιμοποίησε δύο λέξεις που δύσκολα περνούν απαρατήρητες, «γεωπολιτική αναταραχή».
Και κάπου εκεί ο χρυσός παύει να είναι απλώς χρυσός. Γίνεται βαρόμετρο εμπιστοσύνης.
Όταν ο Σύμμαχος Γίνεται Απρόβλεπτος
Οι σχέσεις Ευρώπης και ΗΠΑ δεν βρίσκονται στο καλύτερο σημείο τους. Ο Donald Trump έχει επαναφέρει τους δασμούς στο κέντρο της εξωτερικής του πολιτικής, πιέζει τους Ευρωπαίους για περισσότερες αμυντικές δαπάνες και αγορές αμερικανικού στρατιωτικού εξοπλισμού και τώρα δηλώνει ότι θέλει να πληρώσουν για βοήθεια που είχε δοθεί στην Ουκρανία επί Joe Biden.
Δεν έχει ακόμη διευκρινίσει ποιος ακριβώς χρωστά, πόσα χρωστά και με ποια νομική βάση.
Και αυτό είναι ίσως σημαντικότερο από την ίδια την απαίτηση.
Γιατί οι κεντρικές τράπεζες δεν σχεδιάζουν μόνο για όσα συμβαίνουν σήμερα. Σχεδιάζουν και για εκείνα που δεν θέλουν να τους συμβούν αύριο.
Κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι η κυβέρνηση Trump σχεδιάζει να δεσμεύσει ευρωπαϊκά περιουσιακά στοιχεία. Όταν όμως η πολιτική της Ουάσιγκτον γίνεται ολοένα πιο απρόβλεπτη, είναι λογικό οι Ευρωπαίοι να ξαναμετρούν όχι μόνο τις ράβδους τους, αλλά και τα ρίσκα τους.
Το Βάρος Δεν Είναι στον Χρυσό
Αν αύριο η Γερμανία, η Ιταλία και άλλες χώρες πάρουν μεγαλύτερο μέρος του χρυσού τους από τις ΗΠΑ, η αμερικανική οικονομία δεν πρόκειται να καταρρεύσει. Ο ξένος χρυσός στα θησαυροφυλάκια της Νέας Υόρκης δεν χρηματοδοτεί την Αμερική.
Αν όμως μαζί με τον χρυσό αρχίσει να μετακινείται και η εμπιστοσύνη, τότε η ζυγαριά αλλάζει.
Τα τελευταία τέσσερα χρόνια, οι κεντρικές τράπεζες αγοράζουν κατά μέσο όρο περίπου 1.000 τόνους χρυσού ετησίως, έναντι περίπου 500 τόνων την προηγούμενη δεκαετία. Παράλληλα, το 74% όσων συμμετείχαν στην τελευταία έρευνα του World Gold Council εκτιμά ότι το μερίδιο του δολαρίου στα παγκόσμια αποθεματικά θα μειωθεί μέσα στην επόμενη πενταετία.
Το δολάριο δεν πρόκειται να χάσει αύριο την κυριαρχία του. Ούτε η Ευρώπη μπορεί να αποσυνδεθεί από την αμερικανική οικονομία.
Μπορεί όμως να διαφοροποιήσει τα αποθεματικά της, να κρατήσει περισσότερα κεφάλαια εντός Ευρώπης, να ενισχύσει το ευρώ και τη δική της αμυντική βιομηχανία και, τελικά, να χρειάζεται λιγότερο την Αμερική.
Και εκεί βρίσκεται το πραγματικό ρίσκο για την Ουάσιγκτον.
Το Τίμημα του «America First»
Ο Trump χρησιμοποιεί την οικονομική υπεροχή των ΗΠΑ ως διαπραγματευτικό όπλο. Η λογική είναι απλή. Η Αμερική διαθέτει τη μεγαλύτερη αγορά, το κυρίαρχο νόμισμα και τεράστια στρατιωτική ισχύ, επομένως μπορεί να απαιτεί περισσότερα από εκείνους που την έχουν ανάγκη.
Μόνο που κάθε όπλο χάνει μέρος της δύναμής του όταν ο απέναντι αρχίζει να αναζητά τρόπο να μην εξαρτάται από αυτό.
Αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη αντίφαση του «America First». Στην προσπάθειά του να κάνει τους συμμάχους να πληρώνουν περισσότερο για την εξάρτησή τους από τις ΗΠΑ, ο Trump μπορεί τελικά να τους δίνει το ισχυρότερο κίνητρο για να την περιορίσουν.
Δεν γνωρίζουμε εάν οι κινήσεις στον χρυσό θα εξελιχθούν σε μαζική ευρωπαϊκή τάση. Ούτε αν θα ακολουθήσουν κεφάλαια και άλλες μορφές αποθεματικών.
Αλλά οι ράβδοι έχουν ήδη αρχίσει να μετακινούνται.
Και σε μια εποχή όπου η εμπιστοσύνη μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ δοκιμάζεται, ίσως το σημαντικότερο δεν είναι πού πηγαίνει ο χρυσός.
Είναι τι μπορεί να πάρει μαζί του φεύγοντας.
