Ενισχυμένο GST, στήριξη τροφίμων με κόστος 12,4 δισ.
Δέσμη παρεμβάσεων με στόχο την ανακούφιση των καναδικών νοικοκυριών από το αυξημένο κόστος ζωής παρουσίασε η ομοσπονδιακή κυβέρνηση, με έμφαση στα τρόφιμα και στα βασικά αγαθά. Ο πρωθυπουργός Mark Carney τόνισε ότι τα νέα μέτρα επιδιώκουν ταυτόχρονα άμεση στήριξη των πολιτών και τη διαμόρφωση ενός πιο ανθεκτικού και προσιτού διατροφικού συστήματος σε βάθος χρόνου.
Κεντρικός άξονας του σχεδίου είναι το Canada Groceries and Essentials Benefit, που ενισχύει την επιστροφή φόρου GST για άτομα και οικογένειες χαμηλών και μεσαίων εισοδημάτων. Τον πρώτο χρόνο εφαρμογής (2025/26) προβλέπεται εφάπαξ καταβολή, αυξάνοντας αισθητά το ποσό που λαμβάνουν οι δικαιούχοι, καθώς τα τρόφιμα απορροφούν μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού τους. Από το οικονομικό έτος 2026/27 και για πέντε χρόνια, η επιστροφή GST αυξάνεται μόνιμα κατά 25%. Μια τετραμελής οικογένεια θα μπορεί να λαμβάνει έως 1.400 δολάρια ετησίως, ενώ τα μεμονωμένα άτομα περίπου 700 δολάρια, πέραν της εφάπαξ ενίσχυσης του πρώτου έτους.
Παράλληλα, η κυβέρνηση παρεμβαίνει και στην πλευρά της προσφοράς για να συγκρατήσει ανατιμήσεις που υπερβαίνουν τον γενικό πληθωρισμό. Ανακοινώθηκε χρηματοδότηση 500 εκατ., για επενδύσεις στον τομέα των τροφίμων, με στόχο την ενίσχυση της παραγωγικής ικανότητας και των εφοδιαστικών αλυσίδων. Δημιουργείται επίσης Ταμείο Διατροφικής Ασφάλειας 150 εκατ. για επέκταση θερμοκηπίων, σφαγείων και άλλων κρίσιμων υποδομών, ενώ θεσπίζεται φορολογική διευκόλυνση για νέες θερμοκηπιακές εγκαταστάσεις. Επιπλέον, 20 εκατ. κατευθύνονται σε τοπικά προγράμματα τροφίμων, στηρίζοντας food banks και κοινοτικές δομές.
Στο θεσμικό σκέλος, η κυβέρνηση προχωρά στην εκπόνηση Εθνικής Στρατηγικής Διατροφικής Ασφάλειας. Μεταξύ άλλων, προβλέπεται υποχρεωτική αναγραφή τιμής ανά μονάδα προϊόντος για ευκολότερη σύγκριση σε περιβάλλον «shrinkflation», ενισχυμένος ρόλος για το Competition Bureau στην εποπτεία της αγοράς, καθώς και ειδική μέριμνα για τις απομακρυσμένες περιοχές του Βορρά, όπου η επισιτιστική ανασφάλεια παραμένει οξεία.
Το δημοσιονομικό αποτύπωμα των μέτρων είναι σημαντικό. Σύμφωνα με εκτίμηση του Parliamentary Budget Officer, το συνολικό κόστος του νέου επιδόματος ανέρχεται σε 12,4 δισ. σε ορίζοντα πενταετίας. Η εφάπαξ ενίσχυση του πρώτου έτους υπερβαίνει τα 3 δισ., ενώ η μόνιμη αύξηση του φόρου GST από το 2026/27 εκτιμάται ότι θα επιβαρύνει τον προϋπολογισμό κατά 1,7–1,9 δισ. ετησίως έως το 2031. Περισσότεροι από 12 εκατ. Καναδοί αναμένεται να ωφεληθούν.
Η παρέμβαση έρχεται σε περίοδο έντονων πιέσεων. Τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Statistics Canada δείχνουν ότι το κόστος των ειδών παντοπωλείου έχει αυξηθεί πάνω από 30% από το 2020, καθιστώντας τη βασική διατροφή ολοένα βαρύτερη οικονομικά. Οικονομολόγοι της αγοράς τροφίμων εκτιμούν ότι το μέτρο μπορεί να έχει άμεσο και ουσιαστικό αντίκτυπο στους πιο ευάλωτους, περιορίζοντας τα διλήμματα ανάμεσα σε πάγιους λογαριασμούς και τρόφιμα και βελτιώνοντας την ποιότητα διατροφής.
Από την αντιπολίτευση, ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος των Συντηρητικών Andrew Scheer χαρακτήρισε την ενίσχυση του GST προσωρινή λύση που δεν αντιμετωπίζει μόνιμα την ακρίβεια, δηλώνοντας ωστόσο ότι το κόμμα του δεν θα σταθεί εμπόδιο σε άμεσα ανακουφιστικά μέτρα. Τη γραμμή αυτή επιβεβαίωσε ο αρχηγός των Συντηρητικών Pierre Poilievre, μιλώντας για «προσωρινό επίθεμα», ενώ αντίστοιχες επιφυλάξεις εξέφρασε και η αναπληρώτρια αρχηγός Melissa Lantsman.
Παρά τις ενστάσεις, καταγράφεται σπάνια διακομματική σύγκλιση ως προς την ανάγκη ταχείας εφαρμογής. Οι Συντηρητικοί δήλωσαν ότι θα συνεργαστούν για την ψήφιση του νομοσχεδίου C-19, ώστε το επίδομα να τεθεί σε ισχύ χωρίς καθυστερήσεις. Από κυβερνητικής πλευράς, ο υπουργός Οικονομικών François-Philippe Champagne εξέφρασε την προσδοκία ότι οι δεσμεύσεις θα μεταφραστούν σε πράξεις και ότι η κοινοβουλευτική διαδικασία θα επισπευσθεί.
Η πολιτική συζήτηση εκτυλίσσεται σε ένα ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο αυξημένης επισιτιστικής ανασφάλειας. Σύμφωνα με την Food Banks Canada, περίπου ένας στους τέσσερις Καναδούς ζει σε νοικοκυριό με περιορισμένη πρόσβαση σε τρόφιμα για οικονομικούς λόγους, ενώ σημαντικό ποσοστό των ωφελούμενων από food banks εργάζεται κανονικά. Με τους μισθούς, ιδίως στο κατώτατο επίπεδο, να μην έχουν καλύψει τον πληθωρισμό, η κυβέρνηση ποντάρει σε στοχευμένες εισοδηματικές ενισχύσεις και διαρθρωτικές παρεμβάσεις.
