Μια νέα τεχνική που ανέπτυξαν ερευνητές με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο του Γέιλ θα μπορούσε να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η μόλυνση αγροτικών εκτάσεων από τα λεγόμενα «παντοτινά χημικά» (PFAS). Η μέθοδος υπόσχεται να μειώσει δραστικά το κόστος απορρύπανσης, δίνοντας τη δυνατότητα να αξιοποιηθούν ξανά εκτάσεις που μέχρι σήμερα θεωρούνταν ακατάλληλες για καλλιέργεια.
Τα PFAS είναι μια μεγάλη κατηγορία συνθετικών χημικών ουσιών που χρησιμοποιούνται εδώ και δεκαετίες σε προϊόντα καθημερινής χρήσης, όπως αντικολλητικά σκεύη, αδιάβροχα υφάσματα, καλλυντικά και συσκευασίες τροφίμων. Επειδή δεν διασπώνται εύκολα, παραμένουν για πολλά χρόνια στο περιβάλλον, μολύνοντας το έδαφος και τα υπόγεια νερά. Για τον λόγο αυτό είναι γνωστά διεθνώς ως «παντοτινά χημικά».
Το πρόβλημα επηρεάζει και τη γεωργία. Σε αρκετές περιοχές, η χρήση ιλύος από εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων ως λίπασμα οδήγησε στη συσσώρευση PFAS στο έδαφος. Οι ουσίες αυτές μπορούν να απορροφηθούν από τις καλλιέργειες και να περάσουν στην τροφική αλυσίδα, προκαλώντας ανησυχία για πιθανές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία. Ορισμένες από αυτές έχουν συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης συγκεκριμένων μορφών καρκίνου, προβλημάτων γονιμότητας και διαταραχών του ανοσοποιητικού συστήματος, ενώ το 2023 το υπερφθοροοκτανοϊκό οξύ (PFOA) ταξινομήθηκε ως καρκινογόνο για τον άνθρωπο.
Η νέα μέθοδος επικεντρώνεται στην απομάκρυνση δύο από τις πιο διαδεδομένες ουσίες της κατηγορίας, του PFOA και του PFOS. Οι ερευνητές καλύπτουν το έδαφος με λεπτό στρώμα θρυμματισμένου αλκαλικού πετρώματος, το οποίο αλλάζει τις χημικές ιδιότητες του εδάφους και διευκολύνει την απορρόφηση των ουσιών από τα φυτά. Στη συνέχεια, η φυτική βιομάζα υποβάλλεται σε θερμική επεξεργασία και μετατρέπεται σε βιοκάρβουνο (biochar), διαδικασία που, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της μελέτης, καταστρέφει τις συγκεκριμένες χημικές ενώσεις.
Το σημαντικότερο πλεονέκτημα της νέας τεχνικής είναι το κόστος. Οι συμβατικές μέθοδοι απορρύπανσης, όπως η εκσκαφή ή η θερμική επεξεργασία του εδάφους, μπορεί να φθάσουν έως και τα 1,6 εκατομμύρια δολάρια ανά εκτάριο. Αντίθετα, η νέα προσέγγιση εκτιμάται ότι κοστίζει περίπου 1.460 δολάρια ανά εκτάριο τον χρόνο, γεγονός που θα μπορούσε να καταστήσει οικονομικά εφικτή την αποκατάσταση πολύ μεγαλύτερων γεωργικών εκτάσεων.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ακόμη ότι η μέθοδος έχει και περιβαλλοντικά οφέλη, καθώς συμβάλλει στην απομάκρυνση διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα μέσω της παραγωγής βιοκάρβουνου και της φυσικής αποσάθρωσης του πετρώματος. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς τους, εάν εφαρμοζόταν σε μεγάλη κλίμακα στις Ηνωμένες Πολιτείες, θα μπορούσε να αφαιρεί περισσότερους από 10 εκατομμύρια μετρικούς τόνους διοξειδίου του άνθρακα κάθε χρόνο.
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι η μέθοδος θα πρέπει να δοκιμαστεί σε μεγαλύτερη κλίμακα πριν αξιοποιηθεί ευρέως. Ωστόσο, τα πρώτα αποτελέσματα θεωρούνται ιδιαίτερα ενθαρρυντικά, καθώς δείχνουν ότι ένα πρόβλημα που μέχρι σήμερα απαιτούσε εξαιρετικά δαπανηρές παρεμβάσεις ίσως στο μέλλον να μπορεί να αντιμετωπιστεί με πολύ χαμηλότερο κόστος, συμβάλλοντας στην προστασία της δημόσιας υγείας και στη διατήρηση της γεωργικής γης.
