Τι αλλάζει στη διαχείριση των υδάτων – Η The Greek Press παρουσιάζει τις βασικές προβλέψεις του νέου νομοσχεδίου και φιλοξενεί τις απόψεις της Γενικής Διευθύντριας της ΔΕΥΑ Δήμου Κω, Ευτυχίας Παπαλεξίου
Με έντονες πολιτικές αντιδράσεις και αντιπαραθέσεις ψηφίστηκε από τη Βουλή το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για τη διαχείριση των υδάτων, το οποίο φέρνει σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται και λειτουργούν οι υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης στη χώρα.
Η κυβέρνηση κάνει λόγο για μια αναγκαία μεταρρύθμιση που αποσκοπεί στον εκσυγχρονισμό του συστήματος διαχείρισης των υδάτινων πόρων, ενώ τα κόμματα της αντιπολίτευσης υποστηρίζουν ότι οι νέες ρυθμίσεις αποδυναμώνουν τις Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης (ΔΕΥΑ) και εκφράζουν φόβους ότι ενδέχεται να ανοίξει ο δρόμος για μεγαλύτερη συμμετοχή ιδιωτικών συμφερόντων στον τομέα του νερού.
Η συζήτηση κορυφώθηκε στη Βουλή με την κατάθεση ένστασης αντισυνταγματικότητας από το ΠΑΣΟΚ, την οποία στήριξαν τα κόμματα της αντιπολίτευσης. Η ένσταση απορρίφθηκε από την κυβερνητική πλειοψηφία και το νομοσχέδιο ψηφίστηκε.
Τι αλλάζει
Στην πράξη, το νέο νομοσχέδιο αναδιαμορφώνει τον τρόπο οργάνωσης και εποπτείας των υπηρεσιών ύδρευσης, εισάγοντας ένα πιο συγκεντρωτικό μοντέλο διαχείρισης.
Βασικός πυλώνας του νέου πλαισίου είναι η επέκταση των αρμοδιοτήτων των δύο μεγαλύτερων εταιρειών ύδρευσης της χώρας.
Η ΕΥΔΑΠ αποκτά τη δυνατότητα να επεκτείνει τις δραστηριότητές της πέρα από τα σημερινά διοικητικά της όρια, αναλαμβάνοντας την παροχή υπηρεσιών και σε περιοχές της Βοιωτίας, της Φωκίδας, της Εύβοιας (με εξαίρεση τη Σκύρο), καθώς και στα νησιά Αίγινα και Αγκίστρι. Αντίστοιχα, η ΕΥΑΘ επεκτείνει τη χωρική της αρμοδιότητα στην Περιφερειακή Ενότητα Θεσσαλονίκης και στη Χαλκιδική.
Παράλληλα, θεσπίζεται για πρώτη φορά Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα, ενισχύεται ο εποπτικός ρόλος της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) και προωθείται ένα πιο συγκεντρωτικό μοντέλο διαχείρισης των υπηρεσιών ύδρευσης, με στόχο – σύμφωνα με την κυβέρνηση – καλύτερο συντονισμό, αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων και υλοποίηση μεγάλων έργων υποδομής.
Σύμφωνα με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, σήμερα λειτουργούν περίπου 735 φορείς που εμπλέκονται στη διαχείριση των υπηρεσιών ύδρευσης σε ολόκληρη τη χώρα, με σημαντικές διαφοροποιήσεις ως προς την οικονομική τους κατάσταση, τις τεχνικές δυνατότητες και την ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχουν. Όπως υποστηρίζει το υπουργείο, ο κατακερματισμός αυτός δυσχεραίνει τον σχεδιασμό μεγάλων έργων, περιορίζει την αποτελεσματική αντιμετώπιση της λειψυδρίας και των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, ενώ δυσκολεύει και την αντιμετώπιση των σημαντικών απωλειών νερού που καταγράφονται σε αρκετά δίκτυα.
Η θέση της κυβέρνησης
Υπερασπιζόμενος το νομοσχέδιο κατά τη συζήτησή του στη Βουλή, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου υποστήριξε ότι το υφιστάμενο μοντέλο διαχείρισης των υδάτων έχει πλέον ξεπεράσει τα όριά του και απαιτείται μια συνολική αναδιοργάνωση, προκειμένου να διασφαλιστούν η επάρκεια, η βιώσιμη διαχείριση και η προστασία των υδάτινων πόρων για τις επόμενες γενιές.
Ο υπουργός απέρριψε τις αιτιάσεις περί ιδιωτικοποίησης, υποστηρίζοντας ότι το νερό παραμένει δημόσιο αγαθό και ότι το νέο πλαίσιο δεν μεταβάλλει τον δημόσιο χαρακτήρα του ούτε προβλέπει πώληση της ΕΥΔΑΠ ή της ΕΥΑΘ.
Οι αντιδράσεις
Στον αντίποδα, τα κόμματα της αντιπολίτευσης υποστηρίζουν ότι το νομοσχέδιο μεταφέρει σταδιακά κρίσιμες αρμοδιότητες από τις ΔΕΥΑ και την Τοπική Αυτοδιοίκηση προς δύο μεγάλους παρόχους, εκφράζοντας ανησυχίες για τη μελλοντική διαμόρφωση της τιμολογιακής πολιτικής και για τον τρόπο με τον οποίο θα λαμβάνονται οι αποφάσεις σχετικά με τη διαχείριση του νερού.
Κατά τη συζήτηση στη Βουλή, επικαλέστηκαν επίσης τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, σύμφωνα με την οποία το νερό αποτελεί ζωτικής σημασίας δημόσιο αγαθό και το Δημόσιο οφείλει να διατηρεί ουσιαστικό έλεγχο στη διαχείρισή του. Με βάση αυτό το σκεπτικό υποστήριξαν ότι οι νέες διατάξεις δημιουργούν ζητήματα συνταγματικότητας, θέση που δεν έγινε δεκτή από την κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Γιατί αφορά και την περιφέρεια
Η συζήτηση γύρω από το νέο νομοσχέδιο δεν περιορίζεται στα μεγάλα αστικά κέντρα. Αφορά άμεσα και τις νησιωτικές και περιφερειακές περιοχές, όπου η διαχείριση των υδάτινων πόρων αποτελεί διαχρονικά μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες, όταν η αυξημένη τουριστική κίνηση ανεβάζει σημαντικά τη ζήτηση νερού.
Παράλληλα, οι Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης αποτελούν εδώ και δεκαετίες τον βασικό φορέα διαχείρισης της ύδρευσης στις περισσότερες περιοχές της χώρας. Για τον λόγο αυτό, οι απόψεις των ανθρώπων που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της λειτουργίας τους αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα στη συζήτηση για τις αλλαγές που εισάγει το νέο θεσμικό πλαίσιο.
Η Άποψη της ΔΕΥΑ Κω
Η Γενική Διευθύντρια της ΔΕΥΑ Δήμου Κω, Ευτυχία Παπαλεξίου, απαντά στα ερωτήματα της The Greek Press για το νέο νομοσχέδιο, τις επιπτώσεις του στις Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης και το μέλλον της διαχείρισης του νερού.
Μετά την παρουσίαση των βασικών προβλέψεων του νέου νομοσχεδίου και των θέσεων που διατύπωσαν κυβέρνηση και αντιπολίτευση κατά τη συζήτησή του στη Βουλή, η The Greek Press ζήτησε την άποψη της Γενικής Διευθύντριας της ΔΕΥΑ Δήμου Κω, Ευτυχίας Παπαλεξίου, προκειμένου να καταγραφεί η οπτική ενός στελέχους με πολυετή εμπειρία στον χώρο της ύδρευσης και της διαχείρισης των υδάτινων πόρων.
Η συζήτηση επικεντρώθηκε στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν σήμερα οι Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης, στις αλλαγές που εισάγει το νέο θεσμικό πλαίσιο και στις πιθανές επιπτώσεις που μπορεί να έχουν για τις τοπικές κοινωνίες.
Οι ερωτήσεις της The Greek Press και οι απαντήσεις της κ. Παπαλεξίου δημοσιεύονται αυτούσιες, χωρίς καμία επεξεργασία από τη σύνταξη.
1. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το σημερινό μοντέλο διαχείρισης των υδάτων χρειάζεται αλλαγές προκειμένου να γίνει πιο αποτελεσματικό. Με βάση την εμπειρία σας, ποια θεωρείτε ότι είναι σήμερα τα σημαντικότερα προβλήματα του υφιστάμενου συστήματος;
Οι ΔΕΥΑ συστάθηκαν από τους δήμους που είναι η πιο κοντινή στον πολίτη διοίκηση, με αντικείμενο την ύδρευση και αποχέτευση και έχουν κοινωφελή χαρακτήρα. Στα 45 χρόνια ύπαρξής τους έχουν εκτελέσει έργα που υπερβαίνουν τα 26 δις ευρώ και συνεχίζουν να εξυπηρετούν εκατομμύρια πολίτες, παρέχοντας καθαρό, ασφαλές και οικονομικά προσιτό νερό σε ολόκληρη την περιφέρεια.
Οι Δ.Ε.Υ.Α. δεν οδηγήθηκαν τυχαία στις σημερινές δυσκολίες. Για χρόνια λειτουργούν με σημαντικές ελλείψεις προσωπικού και ιδίως επιστημονικού και αντιμετωπίζουν δυσβάστακτο ενεργειακό κόστος λόγω της ενεργειακής κρίσης, χωρίς να έχουν λάβει την αναγκαία κρατική στήριξη ως δημοτικές και κοινωφελείς επιχειρήσεις και χωρίς ειδικό τιμολόγιο ηλεκτρικού ρεύματος.
2. Αν το κράτος διέθετε τους απαραίτητους οικονομικούς πόρους για να ενισχύσει όλες τις ΔΕΥΑ με προσωπικό, εξοπλισμό και σύγχρονες υποδομές, θεωρείτε ότι θα εξακολουθούσε να είναι αναγκαία αυτή η μεταρρύθμιση;
Κατά τη γνώμη μου, η ψήφιση του νομοσχεδίου για την υποχρεωτική επέκταση της χωρικής αρμοδιότητας των ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ, που είναι ανώνυμες εταιρίες εισηγμένες στο Χρηματιστήριο, στις όμορες περιοχές, δεν αποτελεί μεταρρύθμιση αλλά χάρισμα δημοτικής περιουσίας σε ιδιώτες.
Όπως ανέφερα και παραπάνω, οι ΔΕΥΑ έχουν επιτελέσει σημαντικό έργο στον τομέα της ύδρευσης και αποχέτευσης, διέθεταν προσωπικό με επιστημονική γνώση και τεχνική εξειδίκευση και ήταν πάντα στην πρώτη γραμμή για την εξυπηρέτηση του πολίτη. Η πολιτική που εφαρμόστηκε ώστε οι ΔΕΥΑ να αποδυναμωθούν από ανθρώπινο δυναμικό και να μην επιδοτηθούν για την υπέρογκη αύξηση του ενεργειακού τους κόστους, για την οποία δεν φέρουν ουδεμία ευθύνη και για το οποίο ουδέποτε επιδοτήθηκαν από την Πολιτεία ως ενεργοβόρες και κοινωφελείς επιχειρήσεις της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Σε αντίθεση, η Πολιτεία, ευνοώντας τις δύο μεγάλες Ανώνυμες Εταιρείες Υδάτων, τις επιδότησε από το 2013 έως το 2023 για τα ληξιπρόθεσμα χρέη των Δήμων με περισσότερα από 230 εκ. ευρώ την ΕΥΔΑΠ και με περισσότερα από 22 εκ. ευρώ την ΕΥΑΘ αντίστοιχα.
3. Πολλοί πολίτες εκφράζουν ανησυχία ότι οι αλλαγές αυτές ενδέχεται, μακροπρόθεσμα, να επηρεάσουν το κόστος του νερού ή να οδηγήσουν σε μεγαλύτερη συμμετοχή ιδιωτών στη διαχείρισή του. Πώς αξιολογείτε αυτές τις ανησυχίες;
Είναι εύλογες οι ανησυχίες των πολιτών γιατί, όπως βλέπετε, το νομοσχέδιο προβλέπει τη μετάβαση της διαχείρισης του νερού σε ανώνυμες εταιρίες εισηγμένες στο χρηματιστήριο, που έχουν βασική επιδίωξη το κέρδος, σε αντίθεση με τις ΔΕΥΑ που από το καταστατικό τους έχουν κοινωφελή χαρακτήρα.
Οι μεταρρυθμίσεις που έγιναν στην ενέργεια οδήγησαν σε υπερδιπλασιασμό της τιμής του ρεύματος και φοβάμαι ότι κάτι αντίστοιχο θα γίνει και με το νερό.
4. Ποιο θεωρείτε ότι είναι το σημαντικότερο πλεονέκτημα που προσφέρουν σήμερα οι ΔΕΥΑ στις τοπικές κοινωνίες; Υπάρχουν στοιχεία αυτής της σχέσης που, κατά την άποψή σας, θα πρέπει να διαφυλαχθούν ανεξάρτητα από τις αλλαγές που προωθούνται;
Οι ΔΕΥΑ είναι δημοτικές υπηρεσίες, κοντά στον πολίτη.
Δυστυχώς, αν το μοντέλο που τώρα θα εφαρμοστεί για τις όμορες περιοχές στην ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ επεκταθεί στο σύνολο της χώρας, θα δημιουργηθούν μεγάλα απρόσωπα σχήματα που δεν θα έχουν καμιά επαφή με τα καθημερινά προβλήματα και θα είναι πολύ μακριά από τον πολίτη.
5. Αν είχατε τη δυνατότητα να προτείνετε μία ουσιαστική αλλαγή ή βελτίωση στο νομοσχέδιο πριν από την ψήφισή του, ποια θα ήταν και γιατί;
Το νομοσχέδιο θα έπρεπε να είναι σύμφωνο με το νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που ψηφίστηκε μόλις πριν από ένα μήνα και προβλέπει μόνο οικειοθελείς συγχωνεύσεις των Δ.Ε.Υ.Α.
Οι αναγκαστικές συγχωνεύσεις είναι αντισυνταγματικές και επιχειρησιακά προβληματικές.
6. Το νερό αποτελεί δημόσιο αγαθό. Πιστεύετε ότι η αποτελεσματική διαχείρισή του εξυπηρετείται καλύτερα μέσα από ισχυρές τοπικές ΔΕΥΑ ή μέσα από ένα πιο συγκεντρωτικό μοντέλο διαχείρισης; Γιατί;
Οι ΔΕΥΑ με το έργο που έχουν παράξει στα 45 χρόνια από την ίδρυσή τους, έχουν αποδείξει ότι έχουν τη γνώση και την ικανότητα να παρέχουν υγιεινό νερό, δίκτυα αποχέτευσης και βιολογικούς καθαρισμούς σε όλη την ελληνική περιφέρεια και στον μισό πληθυσμό της Ελλάδας.
Είναι δημοτικές επιχειρήσεις που η διοίκησή τους ορίζεται από το δημοτικό συμβούλιο κάθε δήμου, είναι κοντά στην τοπική κοινωνία, γνωρίζει άμεσα τα προβλήματα και μπορεί να παρεμβαίνει και να τα επιλύει γρήγορα.
Το νέο νομοσχέδιο για τη διαχείριση των υδάτων αποτελεί μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις των τελευταίων ετών στον τομέα της ύδρευσης και της αποχέτευσης, ανοίγοντας έναν ευρύτερο διάλογο για το μέλλον της διαχείρισης του νερού στη χώρα.
Από τη μία πλευρά, η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι αλλαγές είναι αναγκαίες για τον εκσυγχρονισμό του συστήματος, την καλύτερη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων και την αντιμετώπιση των προκλήσεων που δημιουργούν η λειψυδρία και η κλιματική αλλαγή. Από την άλλη, η αντιπολίτευση και εκπρόσωποι των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις, υποστηρίζοντας ότι οι νέες ρυθμίσεις ενδέχεται να περιορίσουν τον ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και να αλλάξουν τον τρόπο διαχείρισης ενός δημόσιου αγαθού ζωτικής σημασίας.
Η συνέντευξη της Γενικής Διευθύντριας της ΔΕΥΑ Κω, Ευτυχίας Παπαλεξίου, που δημοσιεύεται αυτούσια, αποτυπώνει την οπτική μιας Δημοτικής Επιχείρησης Ύδρευσης και Αποχέτευσης που καλείται να λειτουργήσει μέσα στο νέο θεσμικό περιβάλλον και συμβάλλει στον δημόσιο διάλογο γύρω από ένα θέμα που αφορά άμεσα την καθημερινότητα των πολιτών.
Το κατά πόσο οι στόχοι του νέου θεσμικού πλαισίου θα επιτευχθούν ή αν θα επιβεβαιωθούν οι ανησυχίες που διατυπώνονται, θα κριθεί μέσα από την εφαρμογή του στην πράξη. Σε κάθε περίπτωση, η διαχείριση του νερού θα συνεχίσει να αποτελεί ζήτημα με ιδιαίτερη σημασία για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, τους φορείς ύδρευσης και τις τοπικές κοινωνίες σε ολόκληρη τη χώρα.
Η The Greek Press θα συνεχίσει να παρακολουθεί τις εξελίξεις γύρω από την εφαρμογή του νέου νομοθετικού πλαισίου, παρουσιάζοντας με αντικειμενικότητα τις εξελίξεις, τις διαφορετικές τεκμηριωμένες απόψεις και τις επιπτώσεις που θα προκύψουν για τους πολίτες και τις τοπικές κοινωνίες.
