Έπειτα από 109 χρόνια, 48 εκκλησιαστικά κειμήλια που είχαν λεηλατηθεί από μοναστήρια της Ανατολικής Μακεδονίας επέστρεψαν στην Ελλάδα, ύστερα από συμφωνία με τη Βουλγαρία. Η επίσημη παράδοσή τους πραγματοποιήθηκε στις 3 Οκτωβρίου, στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης, παρουσία των πρωθυπουργών των δύο χωρών, Κυριάκου Μητσοτάκη και Ρούμεν Ράντεφ.
Πρόκειται για εικόνες, σταυρούς, άμφια, λειψανοθήκες και έναν επισκοπικό θρόνο, που προέρχονται από τη Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας, τη Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και τη Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης. Τα κειμήλια θα εκτίθενται στη Θεσσαλονίκη έως τις 5 Νοεμβρίου και στη συνέχεια θα επιστραφούν στους χώρους από τους οποίους προέρχονται.
Η ιστορία τους συνδέεται με τις λεηλασίες του 1917, κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν βουλγαρικά στρατεύματα αφαίρεσαν από τις μονές εκατοντάδες χειρόγραφα, εικόνες, εκκλησιαστικά βιβλία και πολύτιμα αντικείμενα. Στην Εικοσιφοίνισσα, σύμφωνα με μαρτυρίες των μοναχών, οι θησαυροί μεταφέρθηκαν με 18 φορτωμένα μουλάρια. Νέες απώλειες σημειώθηκαν κατά τη βουλγαρική κατοχή της περιόδου 1941–1944.
Στο πλαίσιο της ίδιας συμφωνίας παραδόθηκαν στη Βουλγαρία τα λείψανα που έχουν ταυτοποιηθεί ως ανήκοντα στον τσάρο Σαμουήλ, τα οποία είχαν εντοπιστεί στη Μικρή Πρέσπα, καθώς και ανθρωπολογικό υλικό από τις τέσσερις σαρκοφάγους της Βασιλικής του Αγίου Αχιλλείου. Οι δύο χώρες δεσμεύτηκαν να συνεχίσουν τις συζητήσεις για την επιστροφή και άλλων ιστορικών αντικειμένων.
Η Εκκλησία της Ελλάδος και το Οικουμενικό Πατριαρχείο χαιρέτισαν τον επαναπατρισμό, ζητώντας να συνεχιστεί η προσπάθεια για τους υπόλοιπους θησαυρούς που παραμένουν εκτός Ελλάδας.
Ωστόσο, η συμφωνία προκάλεσε και πολιτικές αντιδράσεις. Ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς, το ΠΑΣΟΚ και ο ΣΥΡΙΖΑ εξέφρασαν επιφυλάξεις για την παράδοση των λειψάνων του Σαμουήλ και ζήτησαν διευκρινίσεις σχετικά με τις δεσμεύσεις της Βουλγαρίας για τα υπόλοιπα κειμήλια.
Εκατοντάδες χειρόγραφα και εκκλησιαστικά αντικείμενα, γνωστά και ως «Ελγίνεια της Μακεδονίας», εξακολουθούν να βρίσκονται εκτός Ελλάδας, με τη διεκδίκηση της επιστροφής τους να παραμένει ανοιχτή.




