Έντονες αντιδράσεις σε Ελλάδα, Ισραήλ και ελληνοαμερικανικούς κύκλους έχουν προκαλέσει τα σενάρια που επανήλθαν το τελευταίο διάστημα σχετικά με πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών αεροσκαφών F-35, έπειτα από δημόσιες αναφορές του Αμερικανού Προέδρου Donald Trump και τις συνεχιζόμενες επαφές μεταξύ Ουάσιγκτον και Άγκυρας.
Η Τουρκία είχε αποβληθεί από το πρόγραμμα το 2019 μετά την αγορά και παραλαβή του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400, μια απόφαση που οδήγησε επίσης στην επιβολή κυρώσεων βάσει της αμερικανικής νομοθεσίας CAATSA. Έκτοτε, η Άγκυρα επιδιώκει την αποκατάσταση των αμυντικών σχέσεών της με τις Ηνωμένες Πολιτείες, υποστηρίζοντας ότι η συμμετοχή της στο πρόγραμμα θα πρέπει να επανεξεταστεί.
Οι πρόσφατες εξελίξεις αναζωπύρωσαν τη συζήτηση στην Ουάσιγκτον. Παράλληλα με την έγκριση πώλησης κινητήρων για το τουρκικό μαχητικό αεροσκάφος KAAN και τη γενικότερη προσπάθεια βελτίωσης των αμερικανοτουρκικών σχέσεων, επανήλθαν δημοσιεύματα που κάνουν λόγο για διερεύνηση πιθανών λύσεων στο ζήτημα των S-400, οι οποίοι εξακολουθούν να αποτελούν το βασικό εμπόδιο για οποιαδήποτε επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.
Στην Αθήνα, το θέμα παρακολουθείται με ιδιαίτερη προσοχή, καθώς οποιαδήποτε μεταβολή στο καθεστώς συμμετοχής της Τουρκίας θα μπορούσε να επηρεάσει τις στρατηγικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο. Αντίστοιχες ανησυχίες εκφράζονται και στο Ισραήλ, όπου αναλυτές και πρώην αξιωματούχοι έχουν επισημάνει ότι μια τέτοια εξέλιξη θα απαιτούσε νέα αξιολόγηση των περιφερειακών δεδομένων ασφαλείας.
Ιδιαίτερα έντονη είναι η κινητοποίηση της ελληνοαμερικανικής κοινότητας. Η AHEPA έχει παρέμβει δημοσίως προς την αμερικανική κυβέρνηση, υποστηρίζοντας ότι δεν θα πρέπει να υπάρξει επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα όσο παραμένουν σε ισχύ οι λόγοι που οδήγησαν στον αποκλεισμό της. Στο ίδιο πνεύμα έχουν τοποθετηθεί το American Hellenic Institute (AHI) και το Hellenic American Leadership Council (HALC), τα οποία υποστηρίζουν ότι η Άγκυρα δεν έχει ακόμη προχωρήσει στις ενέργειες που απαιτούνται για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο χωρών.
Παράλληλα, μέλη του Κογκρέσου που διαχρονικά στηρίζουν τις ελληνικές και κυπριακές θέσεις συνεχίζουν να εκφράζουν επιφυλάξεις απέναντι σε οποιαδήποτε αλλαγή πολιτικής. Νομοθέτες έχουν επανειλημμένα τονίσει ότι η κατοχή των S-400 από την Τουρκία παραμένει ασυμβίβαστη με τη συμμετοχή της στο πρόγραμμα των F-35, ενώ έχουν ζητήσει από την αμερικανική κυβέρνηση να διατηρήσει τους υφιστάμενους περιορισμούς.
Αντιδράσεις έχουν εκφραστεί και από αρμενικές οργανώσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες θεωρούν ότι μια τέτοια κίνηση θα έστελνε λανθασμένο μήνυμα σε μια περίοδο κατά την οποία εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές ανησυχίες για τη συμπεριφορά της Τουρκίας σε περιφερειακά ζητήματα ασφαλείας.
Παρά τη συζήτηση που έχει αναπτυχθεί, δεν υπάρχει μέχρι στιγμής επίσημη αμερικανική απόφαση για επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35. Το ζήτημα εξακολουθεί να βρίσκεται στο επίπεδο των πολιτικών και διπλωματικών διαβουλεύσεων, ενώ η παρουσία των S-400 παραμένει το βασικό σημείο τριβής μεταξύ Ουάσιγκτον και Άγκυρας.
