Οι διεθνείς εξελίξεις, οι ισορροπίες στην Ευρώπη και τα μηνύματα των ηγετών
Η Σύνοδος της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας στο Γιερεβάν πραγματοποιήθηκε σε ένα ιδιαίτερα φορτισμένο διεθνές περιβάλλον, με τις εξελίξεις στην Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή και τις σχέσεις Ευρώπης – Ηνωμένων Πολιτειών να κυριαρχούν στις συζητήσεις των ηγετών. Παρότι η διοργάνωση δεν καταλήγει σε δεσμευτικές αποφάσεις, αποτέλεσε ακόμη μία ευκαιρία για πολιτικές παρεμβάσεις, διπλωματικές επαφές και ανταλλαγή μηνυμάτων γύρω από τα μεγάλα ζητήματα που απασχολούν την ευρωπαϊκή ήπειρο.
Η Ευρωπαϊκή Πολιτική Κοινότητα δημιουργήθηκε μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία με στόχο να λειτουργήσει ως ένα ευρύτερο πολιτικό φόρουμ συνεργασίας ανάμεσα σε ευρωπαϊκές χώρες, είτε ανήκουν είτε όχι στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στο Γιερεβάν, οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν κυρίως στον πόλεμο στην Ουκρανία, στις ενεργειακές πιέσεις, στις διεθνείς εμπορικές σχέσεις και στη συνεργασία Ευρώπης και συμμάχων σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας.
Από τις πιο πολυσυζητημένες πτυχές της συνόδου ήταν η απουσία του Γερμανού καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς, η οποία προκάλεσε έντονο παρασκήνιο και σχόλια στους διπλωματικούς κύκλους. Οι πρόσφατες τοποθετήσεις του για τον πόλεμο στο Ιράν και η αντίδραση του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ έχουν δημιουργήσει νέα ένταση στις σχέσεις Ουάσιγκτον – Βερολίνου.
Οι αμερικανικές ανακοινώσεις για απόσυρση στρατιωτικών δυνάμεων από τη Γερμανία, αλλά και οι προειδοποιήσεις για επιβολή υψηλότερων δασμών στα ευρωπαϊκά αυτοκίνητα, ενίσχυσαν τις ανησυχίες για το μέλλον των διατλαντικών σχέσεων και τις επιπτώσεις που μπορεί να υπάρξουν στην ευρωπαϊκή οικονομία.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες επιχείρησαν να διατηρήσουν ισορροπίες και να αποφύγουν δημόσιες αντιπαραθέσεις με την αμερικανική πλευρά. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε αναφέρθηκε στην ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής συνεισφοράς στην άμυνα, ενώ η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας σημείωσε ότι η Ευρώπη πρέπει να είναι έτοιμη να αναλάβει μεγαλύτερες ευθύνες στον τομέα της ασφάλειας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκέντρωσε και η παρουσία του Καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ, ο οποίος συμμετείχε για πρώτη φορά σε σύνοδο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας ως μη Ευρωπαίος ηγέτης. Η παρουσία του θεωρήθηκε συμβολική αλλά και ουσιαστική, καθώς ο Καναδάς επιδιώκει να ενισχύσει τη συνεργασία του με την Ευρώπη σε πολιτικό και οικονομικό επίπεδο.
Ο Κάρνεϊ έστειλε μήνυμα υπέρ της διεθνούς συνεργασίας, του κράτους δικαίου και της πολυμερούς προσέγγισης στις διεθνείς σχέσεις, υποστηρίζοντας ότι η Ευρώπη μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στις διεθνείς εξελίξεις των επόμενων ετών. Παράλληλα, μίλησε για την ανάγκη συνεργασίας χωρών με κοινές αξίες απέναντι στις σύγχρονες προκλήσεις.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία παρέμεινε στο επίκεντρο της συνόδου. Ο Ουκρανός Πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι είχε σειρά επαφών με Ευρωπαίους ηγέτες, επιδιώκοντας τη συνέχιση της στρατιωτικής και οικονομικής στήριξης προς τη χώρα του. Παράλληλα, επανέφερε το αίτημα για προώθηση της ενταξιακής πορείας της Ουκρανίας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο Ζελένσκι τόνισε επίσης ότι η Ευρώπη πρέπει να έχει ενιαία φωνή σε οποιεσδήποτε μελλοντικές συνομιλίες με τη Ρωσία, υπογραμμίζοντας ότι οι αποφάσεις που αφορούν την ασφάλεια της ηπείρου δεν μπορούν να λαμβάνονται χωρίς ευρωπαϊκή συμμετοχή.
Η σύνοδος δεν έλειψε και από στιγμές πολιτικής έντασης. Ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν Ιλχάμ Αλίγιεφ άσκησε έντονη κριτική στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, κατηγορώντας το για προκατειλημμένη στάση απέναντι στη χώρα του. Η παρέμβαση αυτή προκάλεσε την απάντηση της προέδρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα, η οποία υπερασπίστηκε τον ρόλο και τη λειτουργία του θεσμού, επισημαίνοντας ότι οι αποφάσεις του λαμβάνονται μέσα από δημοκρατικές διαδικασίες.
Παρά τις διαφωνίες, αρκετοί ηγέτες χαρακτήρισαν θετικό το γεγονός ότι ο Αλίγιεφ συμμετείχε, έστω και μέσω τηλεδιάσκεψης, σε σύνοδο που φιλοξενήθηκε στην Αρμενία, δεδομένων των δύσκολων σχέσεων των δύο χωρών και της εύθραυστης ειρηνευτικής διαδικασίας που βρίσκεται σε εξέλιξη.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε και στο ζήτημα της ενέργειας και της οικονομικής εξάρτησης της Ευρώπης από εξωτερικούς παράγοντες. Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και οι αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας επανέφεραν τη συζήτηση για την ανάγκη μεγαλύτερης ενεργειακής ασφάλειας και διαφοροποίησης των πηγών εφοδιασμού.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν σημείωσε ότι η ενεργειακή εξάρτηση καθιστά την Ευρωπαϊκή Ένωση ευάλωτη σε διεθνείς κρίσεις, ενώ ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν υπογράμμισε ότι η Ευρώπη πρέπει να μειώσει τις εξαρτήσεις της τόσο στον τομέα της άμυνας όσο και στην οικονομία και την τεχνολογία.
Παράλληλα, η σύνοδος αποτέλεσε ευκαιρία για νέες επαφές ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ηνωμένο Βασίλειο, σε μια προσπάθεια περαιτέρω βελτίωσης των σχέσεων μετά το Brexit. Οι συνομιλίες ανάμεσα στην Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και τον Βρετανό πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ επικεντρώθηκαν κυρίως στη συνεργασία για τη στήριξη της Ουκρανίας αλλά και σε πιθανή συμμετοχή του Λονδίνου σε ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα.
Η σύνοδος στο Γιερεβάν ανέδειξε ότι η Ευρώπη αναζητεί πλέον πιο σταθερό βηματισμό απέναντι στις διεθνείς εξελίξεις και στις πιέσεις που δέχεται σε πολιτικό, οικονομικό και ενεργειακό επίπεδο. Παρά τις διαφορετικές προσεγγίσεις μεταξύ των κρατών, οι ηγέτες συμφώνησαν στην ανάγκη στενότερου συντονισμού και μεγαλύτερης συνεργασίας σε μια περίοδο όπου οι διεθνείς εξελίξεις επηρεάζουν άμεσα το μέλλον και τη συνοχή της ευρωπαϊκής ηπείρου.
